Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki kan davaları temelinde hareket eden bu çalışma,
daha çok bir cezalandırma ve kırsal bir şiddet aracı olan kan davalarının, genel
özellikleri, temel unsurları sosyolojik ve antropolojik boyutları üzerine
odaklanmaktadır. Bu anlamda, babasoyu temelinde örgütlenmiş bölgede, bireyler
daha çok bir aşiretin üyesi olarak algılanmaktadır. Birbirlerini akraba olarak kabul
eden grupların, karşılaşılan bir haksızlık karşısında birlikte hareket etme zorunda
hissetmeleri kan davalarını körükleyici yönde etkilemektedir. Bunun yanında,
günlük dilde, yerine göre “namus”, “onur”, “saygınlık”, “şan” gibi kavramlarını
da içeren şeref kavramı, kan davalarına neden olan ilk eylemde ve/veya öç alma
sürecinde faillerin en çok sığındıkları bir kavramıdır. Sahip olunan toprağa el
konulması, ailenin kadınlarından birine laf atılması, sarkıntılık, tecavüz veya kız
kaçırılması, aile fertlerinden birinin öldürülmesi, hakarete uğraması vb. günlük
bütün ilişkilerde ailenin şerefine, saygınlığına herhangi bir zarar geldiğine.aidiyetinin, öç almayı bireysel bir nitelikten ziyade kolektif bir niteliğe
dönüştürdüğü yani kan davalarını körükleyici bir rol oynamaktadır.
Daha çok kırsal bir şiddet türü olan kan davası, çok eskilere dayanan bir
gelenek olsa da sadece medyada çıkan haberlere bakıldığında bile bu
geleneğin –özellikle bazı bölgelerde- olanca yoğunluğu ile devam ettiği
görülecektir. Bu çalışmamızda kan davası geleneğinin tarihten bu güne
sıklıkla yaşandığı Güneydoğu Anadolu Bölgesinde meydana gelen kan
davaları esas alınarak konuyla ilgili medyaya yansıyan haberler ve bu olayın
bazı mağdurları ile yapılan görüşmelere dayanarak bu olgunun genel
özellikleri, modern toplumda direnişinin temel nedenleri analiz edilmektedir.
Kan Davasının Genel Özellikleri ve Temel Unsurları
“Kan gütme”, “kan intikamı” olarak da isimlendirilen olgu, Türkiye’de
ve bölgede daha çok “kan davası” kavramıyla tanımlanmaktadır. Yabancı
literatürde “blood feud”, “blood revenge”, blood vengeance feud, vendetta,
gibi kelimelerle ifade edilen kan davasının (Tezcan, 1982: 7). İngilizcedeki
karşılığının bileşenlerinden biri olan “vengeance” ya da “revenge” ve
Almanca’daki “rache”, “öç” anlamına gelmektedir. İtalyancadaki “vendetta”
sözcüğü ise Latincede bir kimsenin kendisini savunması anlamına
gelen“vindicta” sözcüğünden türemekte, İngilizcedeki yine bu kökten
geldiği anlaşılan “vindicte” sözcüğü de, “kinci”, “intikamcı” anlamına
gelmektedir. Osmanlıcada da kan gütme, öç anlamına gelen Arapça kökenli
“sar” kelimesiyle karşılanmaktadır (Ecevitoglu, 2002: 6).
Konuyla ilgili literatürde değişik pek çok tanım yapılmıştır. Bir tanımda
kan davası, “aile bireyleri arasındaki ilişkilerin sıkı olduğu toplumlarda öç
alma duygusundan kaynaklanan, misilleme biçiminde karşılıklı cinayetlerleüren aile ve gruplar arası ölümlü çatışma durumu (Cengiz, 2003: 62). Diğer
bir tanıma göre “cemaat tipindeki samimi ilişkilerin bulunduğu gruplar
arasında her iki tarafın da şiddete başvurulacağını beklediği karşılıklı
düşmanlık ilişkileri” olarak tanımlanmaktadır.